انسان در قرآن

 

انسان در قرآن


واژه «انسان» شصت و پنج مرتبه و کلمه «بشر» سی و هفت مرتبه و واژه «بنی آدم» هفت بار در قرآن کریم ذکر شده است

افزون بر آن ، یک سوره به نام انسان نامگذاری شده است که حاکی از نهایت اهتمام قرآن به انسان می باشد.

آیات الهی ، انسان را برتر از دیگر موجودات(انعام /165)،خلیفه خدا روی زمین و دارای بالاترین ظرفیت ها و قابلیت های علمی و آشنا به همه حقایق هستی(بقره /31-33)، برخوردار از فطرتی خدا آشنا(اعراف/172) ،

بهره مند از عنصری ملکوتی و الهی در سرشت خود و آراسته با روح خداوند(سجده/9)، موجودی آزاد، مستقل، انتخابگر، امانتدار خداوند در روی زمین(احزاب/72)،

بهره مند از وجدان اخلاقی و ملهم به خیر و شر دارای قدرت درک زشتی ها و زیبایی ها(شمس /8-9)، مسلط بر طبیعت و زمین و آسمان(بقره /29)، و برخوردار از شرافت و کرامت ذاتی(اسراء/70) معرفی می کند .

 

قرآن کریم در کنار این ستایش ها و تجلیل ها از انسان، بدترین مذمتها و نکوهش ها را نیز در باره انسان بیان می کند

براساس برخی از این آیات، انسان ، دوستدار مال دنیا(عادیات /8) ، حیله گر(نونس/21)، طغیانگر(علق/6-7) ، ناسپاس و ستمگر(ابراهیم /34)،

جدال پیشه(کهف /54) ، مایوس(اسراء/83) ، بخیل(اسراء/100) ، ضعیف (نساء /28)، حریص( معارج/19)، شتابگر(اسراء/11)، تابع هوی و هوس(قیامت/5)، خود بین و فخرفروش(یونس/12) معرفی می شود.

در باره این دو دسته آیات به ظاهر متعارض تحلیل های گوناگونی از سوی صاحبنظران ارائه شده است که از ذکر همه آنها به دلیل اختصار پرهیز می کنیم.

بیشتر صاحبنظران ویژگی های مثبت را مربوط به جنبه الهی وبُعد معنوی انسان و ویژگی های منفی را مربوط به طبیعت و بُعد مادی انسان دانسته اند و به این ترتیب مسئله تعارض را حل کرده اند.

برخی دیگر نیز انسان را دارای دو خود و هویت دانسته اند یکی خود و هویت واقعی و دیگری غیر واقعی. و ویژگی های مثبت را مربوط به خود واقعی دانسته اند.برخی نیز ضمن پذیرش آیات مربوط به ویژگی های مثبت انسان، به تبیین و توجیه آیات مربوط به ویژگی های منفی پرداخته اند


با این بیان ، ویژگی های منفی انسان توجیه می شود و ویژگی های مثبت برای انسان باقی می ماند بنابر این انسان موجودی بلند مرتبه و دارای کرامت است اگر چنانچه دیدگاه اول را ملاک قرار دهیم و برای انسان دو بُعد قائل شویم و ویژگی های مثبت را مربوط به خود وهویت واقعی انسان یعنی بُعد روحی و معنوی انسان تلقی کنیم در اینصورت نیز به دلیل آنکه اصالت انسان به همین بُعد روحی و معنوی انسان است باز هم کرامت انسان ترجیح خواهد داشت . از این دیدگاه نیز انسان موجودی شرور و بد ذات نخواهد بود.


بر این اساس انسان اصالتاً دارای ویژگی های مثبت و به عبارت دیگر کرامت ذاتی و تکوینی است امّا لئامت ذاتی ندارد بلکه در صورتی که انسان به حال خود رها شود و تزکیه نفس هم در کار نباشد به سوی لئامت حرکت خواهد کرد و آنگاه ، تقبیح و توبیخ او جنبه منطقی پیدا می کند. بنابر این لئامت ،اکتسابی خواهد بود

از سوی دیگر در ناحیه کرامت که با ویژگی های مثبت در انسان ،متبلور می شود تنها به کرامت ذاتی و تکوینی محدود نخواهد بود بلکه علاوه بر آن ، کرامت اکتسابی نیز برای انسانها ،در سایه تقوی و تزکیه نفس حاصل می آید .

 

 

/ 2 نظر / 31 بازدید
حمید یک طلبه

سلام علیکم انساسن اگر خودش رو شناخت ارزان خود رو نخواهد فروخت... اللهم اعرفنا انفسنا! ممنونم بابت مطلب مفیدتون [گل]